Ջութակահարը
Երեկո էր: Ը՜: Հա, երեկո էր: Հանգի՞ստ: Չէ՜, այս անգամ հանգիստ չէր: Մյուս անգամներն էլ այդքան հանգիստ չէին, բայց այս անգամն ավելի էր աչքի ընկնում: Աշխարհում քաոս է, համացանցում՝ համապատասխանաբար: Բոլորը նստած են իրենց տներում: Բանալի բառը՝ իրենց: Իսկ ե՞ս... Ես զբոսաշրջիկ եմ: Զբոսաշրջիկ, որ նստած է մի քանի օր առաջ ընտրված հյուրանոցի սենյակում: Հա, մի քանի օր է, ինչ եկել եմ այս երկիր, եկել էի ուղղակի այն ուսումնասիրելու, ինձ հարազատ անկյուններ գտնելու համար, բայց ո՞վ իմանար, որ... Որ մարդկությունն էսպիսի փորձության առաջ կկանգնի:
Դժվար է:
Ասում են՝ մնացեք տանը: Գրողը տանի, առաջին անգամ անտեր քաղաքական դաշտը միակարծիք է: Ի՞նչ է, էսպիսի՞ բան էր պետք խաղաղության համար: Չեմ ուզում մտածել, չեմ ուզում լսել, ուզում եմ մոլորակից մի քանի ամսով բացակայել, հետո իմանալ, որ այս քաոսն ավարտվել է ու էլի ետ գալ: Բայց, ավաղ: Ես Հերմիոնա Գրեյնջերը չեմ ու էդպիսի ժամացույց չունեմ:
Դրսում տաք է: Չէ, չէ, դուրս չեմ եկել, պատշգամբից եմ զգացել: Արևն իր դանդաղ քայլերն է անում դեպի մայրամուտ, իսկ ես նոր եմ լոգարանից դուրս եկել: Կասեք՝ ինչո՞վ զբաղվել, չէ՞ որ շատերս ենք տանն ու մի միջոց է պետք ժամանակն անց կացնելու համար: Այս պահերին ակամայից սկսում ենք նախանձել գյուղերում, կամ ընդհանրապես սեփական տուն ու բակ ունեցողներին: Մեր ճակատագիրն էլ այս է, ոչինչ չենք կարող անել:
Համացանցում ոչինչ: Հա՛հ, կատակ, լիքը բան... այս անիծյալ վիրուսի մասին: Նոր թվեր, որոնք օրեցոր ավելանում են: Աշխատում եմ չհետևել, բայց չի ստացվում:
Լավ, ինչևէ:
Ի՞նչ անել: Գիրք կարդալ, նկարել, նոր երգեր սովորել, նոր լեզու սովորել: Ընտրությունը ձերն է: Իմ ընտրությունը... Երբեմն դրանք էլ չեն օգնում: Դուրս եմ գալիս պատշգամբ ու հենվում ճաղերին: Երկու կողմում հյուրանոցի շարունակությունն է, պատշգամբներով: Ձայն չկա, բակում ոչ ոք: Լռություն է:
Թեքում եմ հայացքս այս ու այն կողմ, որպեսզի գոնե պատշգամբում, գոնե մեկին գտնեմ: Ու ընդհանրապես չէի սպասում, որ կգտնեմ հենց կողքի համարի պատշգամբում: Աթոռին հանգիստ նստած մի երիտասարդ է: Գլխին բերետ: Նայում է հեռուն, մի պահ փակում աչքերն ու գլուխն իջեցնում:
Իսկ ես հիացած, անջատված, հետաքրքրված հետևում եմ: Շուրթերի անկյունով ժպտում է, շատ թույլ, ու ինձ մոտ մի մեծ ցանկություն է առաջանում այդ ժպիտի պատճառը կամ առիթն իմանալու համար: Մոռացել եմ, որ տեսնում եմ, մոռացել եմ, որ հետևում եմ, մոռացել եմ, որ բացահայտ նայում եմ ու շարունակում եմ՝ ինքս նստելով մոտ աթոռին ու արմունկներս դնելով պատշգամբի ճաղերին: Մինչև հիմա չէի նկատել, ձեռքում ջութակ է: Մի փոքր սիրտս բաբախում է, թույլ, ու ես հասկանում եմ, որ նա հիմա նվագելու է: Ես դեմ չեմ, ես միայն կողմ եմ: Այսինքն... ես միևնույնն է ոչինչ չեմ կարող ասել: Թող գունավորի այս աղետից փրկվել ցանկացող մարդկանց կյանքը գոնե մի քանի րոպեով: Չնայած, ինձ թվում է, հետևանքն էլ կփրկի՝ մի քանի, եթե ոչ ժամով, գոնե րոպեով նույնպես:
(https://www.youtube.com/watch?v=7rhjRRV0F6M)
Ու ես չէի սխալվում: Աղեղը դանդաղ ու նուրբ սկսում է տանել լարերի վրայով: Այնպես է տանում, ասես շոշափում է սիրած աղջկա այտը: Աչքերս անկախ փակում եմ ու խորանում: Նախկինում երբեք չլսած երաժշտությունը մի հաճելի ու նուրբ զգացմունքի մեջ է ինձ խորտակում: Հրաշալի է, չեմ ուզում արթնանալ: Գիտե՞ք, ակամայից հիշում ես անցյալդ, ներկադ, պատկերացումներ ստեղծում ապագայիդ մասին: Պահի դրությամբ ամեն ինչ հեքիաթ է թվում: Հա, ամեն ինչ, անգամ կողքի պատշգամբում նվագող երիտասարդը:
Մի պահ բացում եմ աչքերս ու առաջս նայում: Բայց երկար չէ, ուշադրությունս գրավում են շենքի երկու կողմերում, պատշգամբներում վառված լույսերը: Բոլորը... լավ, գրեթե բոլորը դուրս են եկել ունկնդրելու համար, բոլորը դուրս են եկել գեղեցիկի մեջ ընկղմվելու համար, բոլորը դուրս են եկել գոնե մի քիչ իրենց միապաղաղ, միաերանգ կյանքը գունավորելու համար: Մի քանիսը հենվել են ճաղերին, մի մասը նկարահանում է, որ համացանցը հերթական անգամ ողողի նոր ելույթով: Իբրև՝ «այսինչ քաղաքի այսինչ հյուրանոցում մեկուսացված քաղաքացին կամ զբոսաշրջիկը ջութակ է նվագում»:
Թեքում եմ հայացքս ու նայում նրան: Էլի ժպտում է: Էլի ժպտում է՝ ինձ էլ ժպտեցնելով: Նայում է մեկ աջ, մեկ ձախ, ինքն էլ նկատում հետաքրքրասեր զբոսաշրջիկներին, կամ էլ, ո՞վ իմանա, աշխատանքի բերումով այստեղ հայտնվածներին: Նայում եմ նրան՝ պատկերացնելով նրան բեմի վրա: Չգիտեմ՝ բեմերում եղե՞լ է, թե՞ չէ: Բայց... այս պահի դրությամբ նրան բեմը չի սազում: Չի՛ սազում, և վերջ: Ասես այս պատշգամբի, այս միջավայրի համար է ստեղծված, իսկ ջութակն ու գլխի բերետը՝ իր համար:
Երգն ավարտվում է՝ իր հետ բերելով ծափահարություններ ու բղավոցներ: Հիացմունքի «բռա՛վո» բղավոցներ: Նա էլի ժպտում է ու ժպտեցնում: Ես դեռ նստած եմ, իսկ մյուսներն էլի ետ են վերադառնում իրենց սենյակներ: Ես դեռ նստած եմ ու տեսնում եմ, թե նա ինչպես է նույնպես նստում: Նայում է հեռուն, ու ես նույնպես: Արևն արդեն մայր է մտնում՝ իր հետ տանելով ևս մեկ լարվածությամբ լցված օր: Արևն անց է կենում՝ իր հետ տանելով վերջին ոսկեզօծ մի քանի րոպեն:
Նա ներս է մտնում, իսկ ես էլի հետևում եմ: Շրջվում է ու նկատում ինձ, իմ հայացքը: Ժպտում է ու գլխով անում: Չեմ կարող նույնը չանել, հիմար ժպիտս, մտածում եմ, քնելիս էլ ինձ միայնակ չի թողնի: Ինչպես այս ելույթն ու երիտասարդի ջերմ հայացքը:
***
Ծնողիս հերթական զանգն ու «հո չարթնացրի՞» արտահայտությունը: Չէ, ժամը առավոտյան տասն է, քնած չեմ: Պառկած եմ, բայց ոչ քնած: Աշխարհի մյուս ծայրին այլ ժամային գոտում գտնվող ու ամեն վայրկյան նորության սպասող ու լարված ծնողս իր տեղը չի գտնում... Ինչքան էլ որ ասեմ՝ «լավ եմ, մամ, տանն եմ, հանգիստ եղիր».
- Ո՞նց հանգիստ լինեմ, Աննա, աղջիկս: Ախր անհանգստանում ենք:
Վեր եմ կենում, գնում դեպի պատշգամբը: Էլի հենվում եմ ճաղերին՝ պատասխանելով, որպեսզի մորս ձայնն անպատասխան չմնա.
- Մամ, հավատա, ամեն ինչ կարգին է: Նստած եմ հյուրանոցի իմ համարում, բոլորը հետևում են առավելագույն ուշադրությամբ: Ինձ մնում է միայն սենյակում նստել, ու ես կնստեմ, որովհետև...
- Որովհետև չես ուզում, որ անհանգստանանք, ասել ես:
- Բա էլ ինչու՞ ես անհանգստանում:
- Որովհետև կիլոմետրերով հեռու ես, քանի՞ անգամ ասեմ:
- Օհ, մա՜մ:
- Ի՞նչ մամ, ի՞նչ: Այ որ սեփական երեխաներդ կունենաս, ինձ կհասկանաս: Հետն էլ կիլոմետրերով հեռու:
Ծիծաղում եմ, նուրբ ծիծաղում, սիրում եմ նրա այս արտահայտությունը.
- Դե մա՜մ, - մի պահ հեռացնում եմ հեռախոսն ականջիցս ու նայում ժամին, - ձեր մոտ ուշ է, գնացեք քնեք: Կբարևես, բարի գիշերը կասես: Կասեի՝ կհամբուրես, բայց չէ, չի կարելի, - ծիծաղում եմ կրկին՝ լսելով մորս ծիծաղի ձայնը նույնպես:
- Ա՛ննա, մենք էլ չենք դասի, - կողքից լսում եմ եղբորս ձայնը նույնպես:
Ուրախ է, ի՞նչ խոսք: Դպրոցականի համար էլ դա է այս դրության մեջ ամենալավ նորությունը.
- Դասի չես, բայց դեռ չի՛ նշանակում, որ գիշերվա հազարին ես քնելու, դմբո:
Մի երկու նախադասություն ևս, ու մենք անջատում ենք մեր հեռախոսները: Մի քանի րոպե ևս, ու ես քնից հետո մի լա՜վ ձգվում եմ՝ մարմնիս հաճույք պատճառելով:
Ու մոռանում եմ, որ իմ երկրում չեմ, իմ տանը չեմ ընդհանրապես, ու ով ասես կարող է տեսնել կապույտ՝ սպիտակ ամպիկներով գիշերանոցս: Սատանան տանի:
Ու ասես ես էլ եմ զգում այդ հայացքը: Հա, երբեք չեմ հավատացել այդ նախադասությանը, բայց հիմա իսկապես զգացի: Հայացքս թեքում եմ դեպի երեկվա երիտասարդի պատշգամբն ու... Ու հա, նա հենվել է ճաղերին ու ինչ-որ տաք բան է խմում: Կամ սուրճ, կամ կակաո, կամ թեյ: Չգիտեմ: Բայց հայացքը նկատում եմ բաժակի տակից: Միանգամից կարմիրը պարուրում է այտերս, քանի որ ուշքի եմ եկել, գրողը տանի: Մոլորված ժպտում եմ ու ձեռքով անում, հետո արագ անհետանում սենյակում: Ահ, ինչ ամոթ է՜: Ինչպե՞ս կարող էի էդպես դուրս գալ: Նոր էի զարթնել, անջատված էի, թող դա լինի արդարացումս, ի՞նչ կլինի: Հետն էլ չափահաս մարդ, երկնագույն՝ սպիտակ ամպիկներով գիշերազգեստով: Այշ:
Ցրվում եմ մտքերից միայն լոգանք ընդունելով, մի քիչ լոգարանում երկար մնալով: Էլ ե՞րբ էի ինձ էսպիսի ճոխություն թույլ տալու:
Հեռուստացույցը միացրած է, էլի վիրուսը: Լոգարանից դուրս գալով՝ անջատում եմ այն ու երաժշտություն միացնում: Սեմ Սմիթն ինչպես միշտ ինձ հիացնում է յուրահատուկ ձայնային տվյալներով, ու ես երգում եմ նրա հետ: Մի քանի անգամ սպասարկու անձնակազմն է ժամանել: Ես հիացած ու զարմացած եմ նրանց կանգունությունից: Թվում է՝ այս հյուրանոցն էլ կփակեն, բայց չէ, դեպի երկիր ու երկրից ելք ու մուտք չկա, թույլատվություն չկա, նշանակում է՝ զբասաշրջիկներն էլ պիտի մնան իրենց տեղերում: Հիմա ես հյուրանոցում եմ, իսկ ի՞նչ են անում մյուսները: Օրինակ՝ Ջինը, որի հետ ծանոթացել եմ մի քանի օր առաջ: Անհանգիստ չեմ, պատասխանատու ու ուշադիր երիտասարդ է, չի թվում, որ կարող է այս դժվարին պահին օրինազանց լինել: Բայց ուզում եմ իմանալ: Վերցնում եմ հեռախոսն ու նամակ գրում: Ամեն ինչ լավ է, տանն է՝ հյուրանոցում, բայց այլ, դուրս չի գալիս, որովհետև մայրն ասել է. «Նայիր, հա՛: Եթե դուրս եկար, էլ ոչ մի բուլգոգի, ոչ մի տոկպոկի, ոչ մի բրնձե բլիթ»: Անկեղծ ասած՝ չգիտեմ, թե դրանք ինչ են, բայց այդ բանը նա չէր գրել, այլ ձայնային հաղորդագրություն էր ուղարկել: Ծիծաղում եմ՝ նստած անկողնուս ու նամակը լսելուց հետո: Զվարճալի ու ուրախ երիտասարդ է, այս ամենն ավարտվի՝ միասին ուտելու ենք գնալու, խոստացանք:
Կեսօր էր, ու ես էլի իմ հետաքրքրությունը գտա նոր գրքի մեջ: Հարուկի Մուրակամին երբեք ոչ կհնանա, ոչ էլ կանհետաքրքրանա: Պարզ տողեր, պարզ նախադասություններ, բայց այնքան գրավիչ: Ասում են, չէ՝ հասարակն ամենագեղեցիկն է: Նրա մասին է:
Չէ, օրը չի անցնում ակնթարթի պես: Ինչպե՞ս կարող է, երբ ամբողջ օրը չորս պատի արանքից դուրս չես գալիս: Բայց եթե ցերեկն արևը խանգարում էր, ապա պետք է հիմա դուրս գալ: Էլի մայրամուտին, էլի, երբ արևն իր հետ հեռուն է տանում օրը՝ խոստանալով նորը բերել:
Ես էլի պատշգամբում եմ: Հայացքս առաջ՝ դեպի մայրամուտը, առաջին անգամ որոշում եմ անմահացնել, տեղադրել համացանցում՝ «նոր մայրամուտ՝ նոր, հուսառատ օր բերելու խոստումներով» գրառումով: Ձեռքերս դնում եմ հուդիիս գրպաններում ու մի խորը շունչ քաշում: Այ հիմա ծովափին լինեի՜: Չէ, չէ: Մեր տունն եմ ուզում, մեր կանաչ անտառը: Այ հիմա էնտեղ լինեի՜: Աչքերս փակում եմ՝ պատկերացնելով մեր տանից երևացող ամբողջ տեսարանը: Անհամեմատելի, կարոտել եմ:
Մտքերից դուրս եմ գալիս ու, սովորույթի, թե սովորության համաձայն ձախ նայում, դեպի երիտասարդի պատշգամբը... Էլի տեսնում եմ նրան: Էլի նստած: Էլի հեռուն նայելիս:
Ներդաշնակություն:
Ու երբ վեր է կենում՝ էլի ջութակը պահելով համապատասխան ձև, ներդաշնակությունն ավելի է խորանում: Բոլոր գույները հավաքվել են այս տղայի շուրջ: Բոլոր գույներն ասես մի կամար են ստեղծում այդ ջութակից: Իսկ ամբողջ աշխարհն ասես սպասում է նրա ելույթին: Իմ ամբողջ աշխարհը:
(https://www.youtube.com/watch?v=1nFHZ0KVueA)
Էլի հենվում եմ ճաղերին, իսկ նա սկսում է: Բոլորովին նոր երաժշտություն, առաջին նոտան շշուկով հուշեց այդ մասին: Ես էլի գլուխս դնում եմ ձեռքերիս վրա, որոնք էլ ճաղերին էին դրված: Աչքերս ակամայից փակվում են՝ պահը չփչացնելու, հեքիաթից չկտրվելու համար: Աչքերս փակվում են, երաժշտությունը խառնվում գիտակցությանս՝ ինչ-որ բան անջատելով:
Թե ինչ էր այն անջատել, առավոտյան հասկացա: Արթուն մնալու կարողությունն էր անջատել, որովհետև քնել էի արջի քնով: Չեմ հասկանում՝ այս անգամ չէի՞ն ծափահարել, գոնե դրանից արթնանայի: Բայց, ապարդյուն, ընդհանրապես չեմ հիշում:
Աչքերս բացում եմ ու առաջինը, որ տեսնում եմ, հարևանիս պատշգամբն է: Կտրուկ որևէ շարժում չեմ անում, որովհետև դեռ լիարժեք արթուն չեմ: Կտրուկ շարժում չեմ անում անգամն այն ժամանակ, երբ աչքերիս առաջ, նույն դիրքով, ինչ ես, տեսնում եմ հարևանիս: Նույն դիրքով... ու բաց աչքերով: Նայում է ինձ, ապա ժպտում: Թույլ, հետո խռպոտ, ցածր, բայց լսելի ձայնով արտասանում.
- Good morning.
Հրաշալի առավոտ է: Մի քիչ սառը, մի քիչ խոնավ, բայց երբ գիտակցությանդ է հասնում մի բան, միանգամից ջերմանում ես. Նա քնել է ինձ հետ, իմ կողքին, ուղղակի երկու-երեք մետր հեռու, նույն դիրքով: Պատճա՞ռը, հասկանալ չեմ կարողանում:
Երկուսս էլ անգլերեն գիտենք, դա փաստ է, ու շատ օգնական.
- Դուք, - մոռանում եմ ձիգ նստելու մասին, - վաղու՞ց եք էստեղ:
- Նվագելուց սկսած, - նուրբ ժպիտը չի մաքրվում, - չէի ուզում արթնացնել, բայց մի քիչ սառն էլ էր, դրա համար որոշեցի մնալ:
Գուշակություններս ճիշտ էին, ներսիս ջերմությունը հարվածում է այտերիս: Վերջապես նստում եմ սովորական, նայում նրան: Շնորհակալություն չհայտնել չեմ կարող, մեղք կլինի: Շնորհակալություն թե երաժշտության, թե կողքիս մնալու համար.
- Շնորհակալ եմ:
Նայում եմ նրա խառը մազերին, հետո հիշում իմ տեսքի մասին՝ խառնած երեկվա առավոտը: Նայում եմ նրա փայլուն աչքերին ու ծիծաղում: Ծիծաղում, որովհետև այնքան անհարմար էր, ծիծաղում, որովհետև միառժամանակ այնքան հարմար էր: Այնքան հրաշալի, այնքան անսպասելի, այնքան լուսառատ, այնքա հուսառատ... Այնքան ջերմ առավոտ էր: Ծիծաղում եմ, ու նա էլ է ծիծաղում: Ծիծաղում ենք, որովհետև անհարմար էր: Ծիծաղում, որովհետև երկուսս էլ այսպիսի տարօրինակ առավոտ չենք ունեցել: Մի քիչ սառը, մի քիչ խոնավ, մի քիչ տաք, բայց յուրահատուկ՝ նրա ծիծաղի ձայնով ողողված.
- Թեհյոն:
- Աննա...
Նա միշտ նվագում էր: Շուրթերի անկյունով ժպտում՝ նկատելով, որ փակում եմ աչքերս: Կամ ուրախ էր, կամ էլ ձեռք էր առնում: Չգիտեմ, կապ չունի:
Նրան բեմը չէր սազում, նրան սազում էր այս պատշգամբը, այն բերետը, որ այնքան համահունչ էր, այն ջութակն ու այն աղեղը, որ այնպես նուրբ էր սահեցնում լարերի վրայով, ասես սիրուհու այտն էր շոյում: Չէ, գեղեցիկ բառ չէ: Սիրած աղջկա:
Նրան բեմը չի սազում: Այդ պահերին եմ հասկանում: Չի՛ սազում, և վերջ: Ասես այս պատշգամբի, այս միջավայրի համար է ստեղծված, իսկ ջութակն ու գլխի բերետը՝ իր համար: